Rożeński Monastyr

Rożeński Monastyr Narodzenia Matki Bożej jest największym klasztorem położonym w górach Pirin, w południowo-zachodniej Bułgarii. Jest to jeden z niewielu średniowiecznych bułgarskich klasztorów tak dobrze zachowanych do dnia dzisiejszego.

Najwcześniejsze archeologiczne dowody średniowiecznego życia w tym miejscu, to grób z kilkoma monetami i ozdobami z okresu bizantyjskiego cesarza Michała VIII Palaiologosa (1259-1282), ale wg źródeł początki monastyru sięgają roku 890. Również wiele innych fragmentów budowli jest datowanych na XIII wiek, podczas gdy marmurowy fryz nad centralną bramą kościoła pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. Kilka nowszych budynków zostało wybudowanych w klasztorze w czasie panowania Aleksego Słowiańskiego. Pierwsze pisemne źródła świadczące o istnieniu klasztoru to krótka notatka na śpiewniku pochodząca z 1551, która obecnie znajduje się w bibliotece Wielkiej Ławry na Górze Athos.

Kościół klasztorny został wybudowany przed XV wiekiem, a malowidła zostały wykonane w 1597 roku, niektóre z tych fresków zachowały się do dziś. W 1611 roku została pomalowana południowa elewacja. Klasztor Rożeński został zniszczony przez pożar między 1662 i 1674, który zniszczył biblioteki i poważnie uszkodził większość budynków. Klasztor został odrestaurowany w ciągu następnego stulecia przy wsparciu finansowym bogatych Bułgarów z całego kraju. Odbudowa rozpoczęła się w 1715 roku, a zakończona ją w 1732 roku.

Klasztor osiągnął największy rozwój i rozmach w XIX wieku, kiedy stanowił to regionalne centrum prawosławia i był właściciele sporej ilości ziemi w okolicy.
Najcenniejszym zabytkiem jest cudowna ikona Matki Boskiej, którą wg legendy, aby uchronić przed zniszczeniem przez wroga chrześcijaństwa – Teofilusa, została wrzucona do rzeki Strumy.

Po wielu latach dotarła do jednego z greckich monastyrów, skąd wróciła na miejsce przeznaczenia.

W pobliżu klasztoru znajduje się grób słynnego bułgarskiego rewolucyjny Yane Sandanski.

Monastyr Rylski

Większość turystów odwiedzających Bułgarię za nic w świecie nie ruszyłaby się znad wspaniałego wybrzeża Morza Czarnego. Pozostała część natomiast jest otwarta na zwiedzanie regionów tyle ciekawych, co w szerszych kręgach praktycznie nieznanych. Do takich regionów z pewnością należy południe i zachód Bułgarii. Choć i tak w świadomości Polaków Bułgaria to przede wszystkim nadmorskie kurorty, coraz więcej osób decyduje się ruszyć w głąb kraju, gdzie czekają wysokie góry, zróżnicowane malownicze krajobrazy oraz perły architektury i wielu mieszających się ze sobą na przestrzeni wieków kultur. Jedną z takich pereł jest, położony na północ od Banska, Rylski Monastyr, najsłynniejsze miejsce kultu w Bułgarii.

Piętnastowieczna budowla położona jest na wysokości 1100 metrów n.p.m.. Za jej założyciela uważa się Iwana z Riły, legendarnego pustelnika. Po prawdzie jednak dzisiejszy Rylski Monastyr niewiele ma wspólnego z pierwotną budowlą. Obecny kształt ogromnego kompleksu nadano mu dopiero w XIX wieku. Co ciekawe, całość budowy sfinansowali Bułgarzy oraz zagraniczni odwiedzający – dobrowolnymi datkami. Pierwszym, co w przypadku monastyru rzuca się w oczy, są ogromne mury, grube na 2 i wysokie na 24 metry. W efekcie budowla przypomina bardziej średniowieczną warownię niż kompleks klasztorny. Całe jednak wrażenie ulega przemianie już w chwilę po przekroczeniu bram monastyru. Wokół dziedzińca widoczne są budynki o trzech kondygnacjach, wzdłuż których biegną krużganki – to dopiero one dają pojęcie o rzeczywistym przeznaczeniu budowli. W centrum monastyru znajduje się cerkiew pod wezwaniem Świętej Bogurodzicy. Bogato zdobiona, stanowi miejsce pielgrzymek wiernych z całej Europy. To również tutaj, w Rylskim Monastyrze, znajduje się baszta Chrelina – wysoka na 23 metry i złożona z sześciu kondygnacji.

Urok Rylskiego Monastyru pieczętuje fakt wpisania kompleksu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To najlepiej świadczy o tym, jak unikatowy w skali świata jest klasztor w Rile, którego – będąc w zachodniej części Bułgarii – wprost nie można pominąć.

Sweta Trojca

Bułgarskie Bansko kojarzy się turystom przede wszystkim turystom z jednym z największych ośrodków narciarskich w tej części Europy. Należy jednak pamiętać, że miasto jest także jednym z ważniejszych ośrodków kulturowych w Bułgarii, ze wspaniałymi świątyniami, twierdzami z okresu Bizancjum czy też budowlami pamiętającymi czasy konfliktów z Turkami.

Jedną z ważniejszych jest bez wątpienia cerkiew Sweta Trojca, symbolizująca walkę mieszczan z Banska z Turkami. Sweta Trojca początkowo nie mogła być bowiem zbudowana, gdyż zabraniały tego osmańskie władze. Dopiero po haraczu zapłaconym przez władze Banska w 1832 roku, Turcy zezwolili na budowę nowej cerkwi o określonych wymiarach. Dzięki solidarności mieszkańców, którzy hojnie wsparli budowę cerkwi oraz staraniom burmistrza miasta ? Łazara Golewa, budynek mógł zostać ukończony, co stało się 1835 roku. Cerkiew znacznie przekraczała jednak wyznaczone przez tureckie władze rozmiary, co tragicznie skończyło się dla Golewa, który zmarł wskutek tortur.

W 1965 roku została ukończona wysoka na 30 metrów dzwonnica cerkwi, w której umieszczono 4 działające po dziś dzień dzwony. Rok później w tejże właśnie dzwonnicy został także zamontowany zegar, wykonany przez Todora Cadżiradonowa. Co ciekawe wykonawca był samoukiem, a wszystkie elementy urządzenia zaprojektował i wykonał samodzielnie, co zajęło mu 25 lat!

Równie imponujące co sama cerkiew i dzwonnica, jest wnętrze świątyni. W drewnie wyrzeźbionych zostało mnóstwo ikon i dekoracji malarskich, które w większości są dziełem macedońskich mistrzów. Wykonali one także ambonę oraz drewniane wykończenia Swetej Trojcy. W pracach wewnątrz świątyni swój udział mają też najznakomitsi przedstawiciele banksiej szkoły artystycznej. Są oni autorami fresków oraz ikon tj. Bogurodzica, św. Jan Chrzciciel i Chrystus Tronujący, jak również obrazów z wizerunkami apostołów. Jako ciekawostkę można zaznaczyć, że owi przedstawiciele bankskich artystów pochodzili z trzech pokoleń rodu Molerowów.